अहाहा...पुरणपोळी म्हटले की, लगेच डोळ्यासमोर लुसलू़शित, खमंग घरच्या शुध्द तूपाची धार सोडलेली टम्म फुगलेली पोळी येते. पुरणपोळी महाराष्ट्रातील एक पारंपारिक पक्वान्न आहे. पूर्वी कोणताही सण-समारंभ असेल तरी पुरणपोळीच असायची. आजच्यासारखे श्रीखंड, गुलाबजाम, बासुंदी अशी वेगवेगळी पक्वान्न नसायची. त्याला कारणही तसेच होते घरच्या डाळी, गूळ असायचे! आजकाल स्त्रीया पण नोकरी करतात, धावपळ असते. पुरणपोळी करणे म्हणजे वेळखाऊ व कष्टाचे काम आहे. तरीपण ठराविक दिवशी तरी, म्हणजे होळी, गौरी-गणपती किंवा श्रावण महीन्यात तरी हमखास घरोघरी केली जाते. कशी करायची साहीत्य व कृती,

साहीत्य :-

* चना डाळ ४ वाट्या
* गूळ ४ वाट्या
* कणिक ४ वाट्या
* वेलची, जायफळ पावडर करून
* पाणी ८ वाट्या
* तेल /तूप
* चिमुटभर हळद
* चिमुटभर मीठ
* तांदुळाची पीठी लाटण्यासाठी

कृती :-

प्रथम चणाडाळ दुप्पट पाणी घालून कुक तीन शिट्या काढून शिजवून घ्यावी. कुकर थंड होऊ द्या.

आता तोपर्यंत कणिक मीठ,हळद व तेल घालून मळून ठेवावी. गूळ चिरून घ्यावा. जायफळ किसून घ्यावे. वेलची सोलून बारीक पूड करावी.

आता शिजलेली डाळ चाळणी एखाद्या पसरट भांङ्यावर ठेवावी व चाळणीत काढावी. डाळीतील सर्व पाणी गळू द्यावे.

नंतर पाणी काढलेली डाळ व गूळ एकत्र करून, जाड बुङाच्या कढईत शिजत ठेवावे. कडेने कोरडे होउन गोळा झाले की शिजले असे समजावे.

आता तयार पूरण, यंत्राभधून वाटून घ्यावे. बरेचजण मिक्सरमधे पण वाटतात. पूर्वी पाटा-वरवंट्यावर वाटत असत.

आता शेवटी भिजवून ठेवलेली कणिक तेल व पाण्याचा हात लावून चांगली, थोडी सैल अशी किवचून घ्यावी.

नंतर तवा तापत ठेवा. लिंबाएवढी कणिक घेऊन त्याच्या दुप्पट पुरणाचा गोळा घ्यावा व कणिकेचा उंडा करावा व त्यात भरावे. अलगद हाताने पोळी पीठी लावून लाटावी. तूप सोडून खरपूस भाजून घ्या.

गरमा-गरम पोळी कणिदार तूप घालून दूधासोबत खायला द्या.

टीप :-
* पोळीसाठी शक्यतो गूळच वापरावा.
* कणिक मळताना निम्मे दूध व निम्मे पाणी घेतले तर पोळी जास्त लुसलू़शित होते.

आपल्या प्रतिसादाने नविन गोष्टी करण्यास प्रेरणा मिळते. आपल्या मौल्यवान सूचना व अभिप्राय, आम्हाला ज़रूर द्या.

श्रावण महीना म्हणजे रोजच काही गोड-धोड करावे लागते कधी उपवास सोडताना तर कधी नैवेद्याला ! तर हि सांजाची पोळी खास करून श्रावणसोमवार चा उपवास सोडताना बरेच ठिकाणी केली जाते . कशी केली पहा,

साहित्य :-
सारणासठी
१) रवा १ वाटी
२) चिरलेला गुळ १ १/२ वाटी
३) तूप १/४ वाटी
४) वेलची पुड
५) पाणी १ १/२ वाटी
आवरणासाठी :-
१) गव्हाचे पीठ ४ वाट्या
२) तेल किंवा तूप पोळी भाजण्यासाठी
३) मीठ चिमुटभर
४) पाणी गरजेनूसार

कृती :-

    प्रथम तूपावर रवा चांगला गुलाबी भाजून घ्या.

नंतर पाणी गरम करणेस ठेवा. त्यात चिरलेला गुळ घालावा .गूळ विरघळला  की त्यात रवा  घालून नीट हलवा. झाकून एक वाफ आणावि. गॅस बंद करा . थंड होऊ दे .

तोपर्यंत कणिक मीठ घालून मळून घ्या .फार घट्ट नको व अगदी पुरण पोळी प्रमाणे सैल पण नको. मध्यम असावी . पंधरा मिनीट मुरु द्यावी.

आता वर तयार असलेला सांजा वेलची पुड  घालून चांगला मळून घ्या.

आता तवा तापत ठेवावा  व पुरणपोळी  प्रमाणे कणिकेचा उंडा घेऊन त्यामधे तेवढाच सांजा भरावा. व थोडी जाडसरच पोळी लाटावि . तव्यावर तेल /तूप सोडून खरपुस भाजावी .

गरम पोळीवर तूप घालून दुधासोबत खावी .

टिप्स :- सांजा साखर घालून पण केला तरी चालतो . पण गूळ आरोग्याला चांगला व गोड पण व्यवस्थित होते.

आपल्या प्रतिसादाने नवीन गोष्टी करण्यास प्रेरणा मिळते. आपल्या मौल्यवान सूचना व अभिप्राय, आम्हाला ज़रूर द्या. 

सण म्हटले की गोड पक्वान्न आलेच.त्यातही काही विशिष्ट सणाना विशिष्ठ असेच गोड पदार्थ बनविण्याची प्रथा असते.जसे की होळी म्हणले की पुरणपोळी,गणपती आले की मोदक आलेच.तसेच संक्रांत म्हणले की गुळपोळी करतात.काहीवेळा कुटूंबाच्या आवडीनुसार बदलही होतो.पण त्यातही खास करून दक्षिण महाराष्ट्रा मधे गुळाच्या पोळ्याच आवर्जून केल्या जातात.त्या कशा केल्या जातात ते पहा.

साहीत्य :-
आतल्या सारणासाठी

1) किसलेला गुळ 2 दोन वाट्या
2) भाजलेल्या दाण्याचे कूट अर्धी वाटी
3) भाजलेल्या तिळाचे कूट पाव वाटी
4) भाजलेली खसखस 2 tsp
5) वेलची पावडर 1 tsp
6) तेल दोन tsp
7) बेसन पिठ 2tsp ऐच्छीक

वरील पोळीसाठी

1) गव्हाचे पिठ 3 वाट्या
2) तांदुळाचे पिठ अर्धी वाटी
3) डाळीचे पिठ अर्धी वाटी
4) तेल मोहना साठी 4 tsp
5) मिठ चवीसाठी चिमूटभर

कृती :-

   प्रथम गुळ किसून अगदी मऊ करून घ्यावा.तसेच शेंगदाण्याचे व तिळाचे कूट पण अगदी तेल निघेपर्यंत वाटावे.हाताला अजिबात कणी लागता कामा नये.वेलची पूड,खसखस मऊ पूड करून घ्यावी.

आता किसलेल्या गुळामधे सर्व घालून दोन चमचे तेल घालून सर्व चांगले मळून घ्यावे.(बेसन पिठ घालायचे असेल तर आत्ताच लाडू प्रमाणे भाजून मिसळावे)
हा तयार गुळ बरेच दिवस टिकतो.त्यामुळे आदले दिवशी करून ठेवला तरी चालतो .
सकाळी घाई होत नाही.

गव्हाचे,तांदळाचे व डाळीचे पिठ एकत्र करून त्यामधे मिठ व गरम तेल घालून कणिक घट्ट मळून घ्यावी.एक तास आधि भिजवून ठेवावी.

आता पोळ्या लाटताना कणिक व गुळ सारख्या प्रमाणात मऊ आहे का तपासावे.गुळ घट्ट असेल तर पाण्याचा हात लावून कणिके सारखा करावा.

नंतर कणिकेच्या दोन गोळ्या व गुळाची एक गोळी चपटी करून घ्यावी.कणिकेच्या मधे गुळाची ठेवून हाताने अलगद दाबावे व कडेने नीट बंद करावे.

आता हा चपटा गोळा तांदुळाच्या पिठी वर ठेवून दोन-तिन वेळा उलटून लाटावा.पातळ पोळी लाटून घ्यावी.मध्यम आचेवर खरपूस भाजावी.भाजल्यावर लगेच घडी दुमडून ठेवावी.

ह्या पोळ्या गारच खायच्या असतात.थंड झाल्या की खुसखूषीत होतात.गरम खाल्या तर तोंडाला गुळाचा चटका बसण्याचा संभव असतो आणि मऊ पण लागतात.

आता मस्त कणिदार असे घरचे भरपूर तूप घ्यावे व पोळ्या खाव्यात.

टीप :- कणिक व गुळ सारख्या प्रमाणात घट्ट असावे म्हणजे गुळ सगळीकडे व्यवस्थित पसरतो.